Elektrische tractie
Stroom boven de trein of naast het spoor
Bovenleiding en derde rail brengen elektriciteit naar een voertuig, maar het contact zit op een andere plaats.

De rijdraad en de stroomafnemer
Bij een elektrische trein met bovenleiding maakt een stroomafnemer op het dak contact met de rijdraad. Onderstations langs de spoorlijn voeden de installatie. De trein neemt onderweg elektriciteit af; de draden boven het spoor maken daardoor deel uit van de aandrijving.
De bovenleiding bestaat uit meer dan de draad die het voertuig raakt. Draagkabels, hangdraden, bevestigingen en palen houden het geheel op zijn plaats. ProRail beschrijft ook waarom soms vonken zichtbaar zijn: het elektrische contact kan heel kort minder goed zijn, bijvoorbeeld door rijp of een kleine onregelmatigheid. Aan de buitenkant zie je dus zowel een draagconstructie als een bewegend elektrisch contact. Beide moeten tijdens het rijden op elkaar blijven aansluiten.
Bronnen bij dit onderdeel: ProRail — Bovenleiding
Een extra rail voor elektriciteit
De Amsterdamse Noord/Zuidlijn gebruikt een derde rail voor de stroomvoorziening. Die geleider ligt naast het metrospoor. Hij heeft een andere taak dan de twee spoorstaven waarop de wielen rijden: het voertuig van elektrische energie voorzien. Vervoerregio Amsterdam beschrijft voor deze installatie een spanning van 750 volt gelijkstroom.
Het woord rail verwijst hier dus naar de vorm van de stroomgeleider, niet naar een extra rijstrook voor een wiel. GVB beschrijft bovendien dat bij elektrisch remmen energie via deze rail terug kan komen in het voedingssysteem. De infrastructuur kan daarmee deel uitmaken van zowel de aanvoer als het teruggeven van energie. Waar die energie vervolgens wordt gebruikt, hangt af van de inrichting van het systeem.
Bronnen bij dit onderdeel: Vervoerregio Amsterdam — Stroomvoorziening Noord/Zuidlijn · GVB — Remenergie en de derde rail
De naam metro vertelt niet alles
Ook een metrovoertuig kan een stroomafnemer op het dak hebben. RET beschrijft in zijn materieeloverzicht sneltramuitvoeringen met een pantograaf voor bovenleiding. Metro en bovenleiding sluiten elkaar dus niet uit. Het concrete netwerk en de uitvoering van het voertuig bepalen samen welke stroomafname mogelijk is.
Dat maakt het vergelijken van Nederlandse spoorvoertuigen interessanter dan alleen trein tegenover metro zetten. Kijk naar de onderdelen: is er een dakstroomafnemer en welke voorziening hoort bij de baan? Een overeenkomst in uiterlijk betekent nog geen volledige technische uitwisselbaarheid. RET onderscheidt verschillende voertuigseries met hun eigen kenmerken. De aansluiting tussen voertuig en infrastructuur is telkens een ontwerpkeuze die je in die specificaties kunt terugvinden.
Bronnen bij dit onderdeel: RET — Metromaterieel
Bronnen en afbakening
Deze uitleg is gebaseerd op de onderstaande primaire bronnen. De controledatum beschrijft de gebruikte versie; publicaties en voorschriften kunnen later veranderen.
- ProRail — Bovenleiding
- Vervoerregio Amsterdam — Stroomvoorziening Noord/Zuidlijn
- GVB — Remenergie en de derde rail
- RET — Metromaterieel
Een passage laten corrigeren? Bekijk de werkwijze voor correcties.